Nieoczywiste korzyści z wdrożenia technologii blockchain w łańcuchu dostaw

Blockchain w łańcuchu dostaw przynosi wymierne efekty: badania wskazują na 75-procentowy przyrost identyfikowalności i skrócenie czasu reakcji na incydenty jakościowe nawet z 72 do 30 godzin. Mimo że 87,5 procent firm logistycznych widzi w tej technologii rozwiązanie problemów branży, wdraża ją zaledwie 17,5 procent, co daje wyraźną przewagę tym, którzy zaczną teraz od jednego, wąsko zdefiniowanego procesu. Artykuł pokazuje, jak jakość danych, finansowanie zapasów i raportowanie ESG zyskują na uporządkowanym, odpornym na manipulację rejestrze zdarzeń.

Strategiczny kontekst: więcej niż moda technologiczna

Rozproszony rejestr w łańcuchu dostaw stanowi w polskich analizach jeden z głównych obszarów zastosowań biznesowych blockchainu, obok finansów, energetyki i usług publicznych (Polska Izba Informatyki i Telekomunikacji, 2022). Autorzy raportu o polskim rynku technologii rozproszonych rejestrów wyodrębniają łańcuch dostaw jako osobną kategorię wdrożeń, co pokazuje, że temat przeszedł z fazy teoretycznej do praktycznej (Polska Izba Informatyki i Telekomunikacji, 2023).

Badanie przeprowadzone na próbie 203 menedżerów w Chinach i Stanach Zjednoczonych wskazuje cztery filary korzyści z technologii blockchain w logistyce: identyfikowalność, transparentność, bezpieczne współdzielenie informacji oraz decentralizację. Te cechy przekładają się na wyższą odporność łańcucha dostaw na zakłócenia i lepszą koordynację popytu z podażą (MDPI, 2023).

W praktyce wdrożenie blockchainu rzadko oznacza budowę publicznej sieci powiązanej z kryptowalutami. Częściej chodzi o prywatne, branżowe rejestry, w których uczestniczy zamknięta grupa partnerów, na przykład producent, operator logistyczny i bank finansujący zapasy. Dla zarządu spółki jest to również narzędzie egzekwowania polityk zarządzania ryzykiem w grupie kapitałowej, bo jednolity zapis zdarzeń ułatwia kontrolę przestrzegania procedur w kilku spółkach jednocześnie.

Jakość danych, a nie tylko przejrzystość

Respondenci rzadko wskazują na możliwość podglądania statusu przesyłki przez klienta jako główną korzyść z blockchainu. Częściej wymieniają jakość danych, która zapewnia identyfikowalność transakcji. Badanie Hyperledger Foundation z 2023 roku pokazuje, że 47 procent respondentów zainteresowanych zastosowaniami biznesowymi blockchainu wskazuje właśnie tę identyfikowalność jako główną korzyść, 45 procent wymienia ogólną efektywność, a 43 procent redukcję kosztów operacyjnych (Hyperledger Foundation, 2023). Kolejne 32 procent ankietowanych podkreśla tworzenie nieedytowalnej ścieżki audytu, a tyle samo docenia jedno, wspólne źródło prawdy dla wielu uczestników łańcucha dostaw.

Polskie opracowania z zakresu logistyki potwierdzają ten kierunek: rozproszony rejestr zapewnia niezaprzeczalne źródło informacji, co redukuje liczbę rozbieżności między systemami partnerów i wzmacnia zaufanie do samych danych (Wodnicka, 2019; Politechnika Śląska, 2024).

Protip strategicznyzwrot.pl: zamiast szerokiego projektu obejmującego cały łańcuch, wybierz jeden proces, w którym dziś najczęściej powstają rozbieżności między logistyką, sprzedażą i finansami, na przykład moment potwierdzenia dostawy do kluczowego klienta. Pilotaż ograniczony do tego procesu jest tańszy i szybciej pokaże, czy jakość danych naprawdę się poprawia.

Szybsza reakcja na incydenty jakościowe

Meta-analiza wdrożeń blockchainu w łańcuchu dostaw żywności wskazuje średni przyrost korzyści w zakresie bezpieczeństwa i identyfikowalności na poziomie około 75 procent, a w 85 procent analizowanych przypadków odnotowano wzrost transparentności po wdrożeniu (IOSR Journal of Business and Management, 2023). W tych samych badaniach czas reakcji na incydent skażenia żywności skrócił się średnio o 40 procent, a w jednym z przypadków czas od wykrycia problemu do skutecznego wycofania produktów spadł z 72 do 30 godzin.

Ma to konkretne przełożenie finansowe. Amerykańskie stowarzyszenie producentów żywności szacuje, że fałszowanie produktów dotyka około 10 procent żywności sprzedawanej globalnie i generuje koszty od 10 do 15 miliardów dolarów rocznie (Grocery Manufacturers Association, 2010). Powiązanie konkretnej partii towaru z pełnym ciągiem zdarzeń w łańcuchu dostaw pozwala precyzyjniej wskazać, gdzie dochodzi do nieprawidłowości.

Skrócenie czasu reakcji przekłada się na kilka mniej oczywistych efektów

• mniejszą skalę wycofań, ograniczoną tylko do rzeczywiście zagrożonych partii,
• niższe koszty logistyki zwrotnej i utylizacji,
• mniejsze ryzyko utraty półek u kluczowych detalistów,
• silniejszą pozycję w sporach z ubezpieczycielem, dzięki dokumentacji dochowania należytej staranności.

Łatwiejsze finansowanie zapasów

Uporządkowany, odporny na manipulację rejestr zdarzeń logistycznych to wiarygodne źródło danych dla działu operacji i dla banku finansującego zapasy. W polskim studium przypadku dotyczącym obsługi mikropłatności dla partnerów handlowych koncernu tytoniowego wskazano, że inteligentny kontrakt może automatycznie wypłacać premie dystrybutorom za konkretne działania w punkcie sprzedaży, bez ręcznego rozliczania każdej transakcji (Billon / Philip Morris, 2024).

Autorzy prac nad zastosowaniem blockchainu w logistyce wymieniają wśród korzyści powiązanie zdarzeń transportowych z finansowaniem, automatyzację rozliczeń między stronami oraz redukcję liczby pośredników finansowych (Korea Citation Index, 2020). Dla firmy z długim łańcuchem dostaw i dużą wartością towaru w drodze oznacza to krótszy czas oceny ryzyka przy finansowaniu zapasów lub należności, a dla księgowości mniej ręcznych rozliczeń z przewoźnikami i magazynami.

Protip strategicznyzwrot.pl: jeśli firma korzysta z faktoringu lub finansowania zapasów, warto z bankiem lub faktorem przygotować pilotaż, w którym część danych zabezpieczających transakcję pochodzi bezpośrednio z rejestru blockchain. Kluczowe jest powiązanie konkretnych zdarzeń logistycznych, na przykład przejęcia towaru przez magazyn, z automatyczną zmianą statusu finansowego.

Przewaga w raportowaniu ESG

Raport dotyczący transformacji łańcucha dostaw wskazuje, że 86 procent respondentów uważa, że blockchain może dać przewagę konkurencyjną firmom, które wdrożą go w zarządzaniu łańcuchem dostaw, a 68 procent wskazuje wyższe bezpieczeństwo danych jako kluczową korzyść (Hong Kong Digital Asset & Blockchain Association, 2024). Dla zarządu spółki raportującej wskaźniki niefinansowe samo pozyskanie danych ma mniejsze znaczenie niż możliwość ich obrony wobec inwestorów i instytucji nadzorczych. Blockchain dowodzi, że nikt nie zmienił danych o śladzie węglowym lub pochodzeniu surowców po fakcie.

Polskie opracowania dotyczące łańcuchów dostaw podkreślają, że technologia umożliwia śledzenie pochodzenia surowców i monitorowanie emisyjności poszczególnych fragmentów łańcucha, na wzór producentów samochodów śledzących emisje w łańcuchu dostaw kobaltu (Platforma Przemysłu Przyszłości, 2021). Nieoczywiste zastosowania obejmują:

• powiązanie konkretnej partii towaru z parametrami emisyjnymi transportu,
• szybkie udostępnianie wiarygodnych danych klientom korporacyjnym wymagającym raportowania łańcucha dostaw,
• ułatwienie audytu środowiskowego bez konieczności ręcznego zbierania dokumentów od wielu dostawców.

Bezpapierowy obieg dokumentów i zaufanie między partnerami

Cyfryzacja dokumentów transportowych i magazynowych jest jednym z kluczowych kanałów poprawy efektywności w sektorze transportu drogowego (Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, 2023). Zapisanie zdarzeń i dokumentów w jednej, odpornej na manipulację księdze redukuje konieczność utrzymywania wielu kopii i ułatwia automatyzację obiegu informacji (Wodnicka, 2019). Oszczędności wykraczają poza papier: obejmują też mniejszą liczbę czynności powtarzalnych, takich jak weryfikacja podpisów, przepisywanie danych czy uzgadnianie rozbieżności między wersjami dokumentów u partnerów.

Ma to bezpośrednie przełożenie na zaufanie w relacjach handlowych. W badaniu z 2023 roku 84 procent respondentów uznało, że aplikacje blockchain zwiększają transparentność w łańcuchu dostaw, a 78 procent stwierdziło, że czuje się komfortowo, opierając decyzje na danych z rejestru (SAGE Open, 2023).

Uporządkowany rejestr zdarzeń ułatwia dochodzenie roszczeń przy opóźnieniach, uszkodzeniach czy niezgodnościach ilościowych, ponieważ strony odwołują się do jednego, wspólnego zapisu, a nie do równoległych i nie w pełni spójnych dokumentów.

Protip strategicznyzwrot.pl: zamiast objąć blockchainem cały pakiet dokumentów, zacznij od jednego typu dokumentu o wysokim wolumenie i częstych sporach, na przykład protokołów szkód lub korekt ilościowych. To pokaże realny potencjał oszczędności zanim zainwestujesz w szerszy projekt.

Odporność na zakłócenia i łatwiejsze pivoty

Transparentność, identyfikowalność i decentralizacja podnoszą postrzeganą użyteczność blockchainu i przekładają się na większą gotowość menedżerów do wdrożenia go jako narzędzia wzmacniającego odporność łańcucha dostaw na zakłócenia (MDPI, 2023). W praktyce firma z jednolitym rejestrem zdarzeń może szybciej modelować skutki zmiany dostawcy lub przeniesienia produkcji, bazując na rzeczywistych czasach przejścia partii towaru i częstości incydentów, a nie na deklaracjach partnerów.

Wdrażanie tej technologii przebiega jednak etapami. Jedno z badań wskazuje, że 20 procent ankietowanych firm wdrożyło już pierwsze rozwiązania blockchain, 37 procent bada przypadki użycia, a 43 procent obserwuje temat z dystansu (Technische Universität Hamburg, 2022). Przy przebudowie sieci dostawców po zakłóceniach transportowych rozproszony rejestr dostarcza historycznych danych o reakcjach poszczególnych partnerów, co pomaga ocenić, który dostawca jest odporny, a który generuje nieproporcjonalne ryzyko.

Bariery i praktyczne ramy wdrożenia

Wśród barier polskie opracowania wymieniają brak szeroko przyjętych standardów technicznych, konieczność integracji z systemami ERP i TMS oraz potrzebę porozumienia wielu niezależnych partnerów (Uniwersytet Łódzki, 2019; Polska Izba Informatyki i Telekomunikacji, 2023). Mimo deklarowanego zrozumienia korzyści wdrażanie wciąż pozostaje ograniczone: 87,5 procent firm logistycznych uważa blockchain za potencjalne rozwiązanie problemów branży, ale tylko 17,5 procent wdraża go w praktyce (SCIRP, 2022). To jednocześnie okazja, bo firma wchodząca w ten obszar teraz łatwiej wyróżni swoją ofertę udokumentowaną identyfikowalnością partii czy danymi ESG.

Udane wdrożenia zaczynają się od wąsko zdefiniowanego procesu, nie od próby objęcia całego łańcucha. Przy projektowaniu pilotażu warto ustalić mierniki wykraczające poza samą transparentność:

1. liczba sporów z partnerami w wybranym procesie przed i po wdrożeniu,
2. czas reakcji na incydent jakościowy,
3. liczba ręcznych korekt danych między systemami partnerów,
4. czas obsługi rozliczeń finansowych związanych z danym procesem.

Taki sposób podejścia pozwala łatwiej obronić projekt przed zarządem i podjąć decyzję o skalowaniu go na kolejne procesy w łańcuchu dostaw.

Redaktor